Postmodernizm (Postmodernism)

Postmodernizm teriminin kuramsal bir bütünü anlattığı konusunda bir konsensüs vardır: Bu bütün, Jean-François Lyotard ve Jean Baudrillard gibi yazarların metinlerinden oluşan bir seçki ile bu seçkinin, Jacques Lacan, Roland Barthes, Michel Foucault ve Jacques Derrida gibi post-yapısalcılar tarafından kaleme alınmış̧ başka bir metinler kümesince belirli bir tarzda okunması sonucunda geliştirilmiştir. Lyotard, postmodernizm terimini keşfeden kişi kendisi olmamasına (terimin sahibi Arnold Toynbee'dir) ve ona çok geniş bir anlam atfetmemesine rağmen, postmodernizmi sosyolojinin ilgilendiği bir konu haline getiren metin, onun 1979'da çıkardığı Postmodern Durum (Postmodern Condition) adlı eseri ve bu eserinde, ileri kapitalist toplumlarda yaşayan insanların, en azından 1960'lann başından itibaren postmodern bir dünyada yaşadığını ilan etmesi olmuştur. Lyotard'm yeni olarak yaptığı, postmodernizmin yalnızca yeni bir kuram tarzı ya da bütünü olmadığı, aynı zamanda genel bir toplumsal durumu -sosyal bilimsel faaliyetler dahil olarak- meşrulaştırdığı iki büyük mit ya da "üst-anlatılara inanmama"nın en net sonucu, ileri kapitalist toplumların sakinlerinin artık, ne eylemlerinin değerinin ne de önermelerinin doğruluğunun bir garantisinin olduğu, yalnızca "dil oyunları"nın gözlenip kültürel alanda hiçbir ekonomik kısıtlamanın bulunmadığı bir dünyada yaşıyor olmalarıdır (Marshall, 1999).

Postmodern Toplum Teorisi ve Postmodernizm Nedir? Ne değildir?

Postmodern Toplum Teorisi özellikle İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra toplumsal hayatın hemen her alanında yaşanan değişmeler, sosyal bilimlerde, modernlik sonrası bir döneme girilip girilmediği tartışmalarına neden olmuştur. Yirminci yüzyılda meydana gelen iki dünya savaşında, toplam elli milyondan fazla insanın ölmesi, savaş sonrasında devam eden “Soğuk Savaş”, nükleer felaketler, sömürgeciliğin farklı bir tarzda da olsa devam etmesi ve bugün insanlığın tamamen yeryüzünden yok olması riski, pek çok farklı modernizm eleştirisini de beraberinde getirmiştir.

İlk olarak mimari akımlar içerisinde sanatsal bir kavram olarak gelişen, sonrasında Charles Jencks tarafından 1977 yılında lanse edilen postmodernizm kavramı (Akay, 2010: 21) ilk kez 1939 yılında iki farklı düşünür tarafından kullanılmıştır.

Medya ve Sosyoloji

Wright Mills'in İktidar Seçkinleri'nde (1956) tanımladığı üzere, medyanın iki önemli sosyolojik özelliği vardır: Birincisi, çok az sayıda insanın çok büyük sayıda insan grubuyla haberleşebilmesini sağlar; ikincisi, seyircinin medyaya tepkisini iletmesinin hiçbir etkin yolu yoktur. Kitle iletişimi, tanımı gereği tek yönlü bir süreçtir. Medya organizasyonları, doğaları itibariyle, bürokratiktir ve (medyanın devlet denetiminde olduğu toplumlar hariç) şirketleşmiştir. Medya yayınları, tüm ülkelerde hükümetler tarafından düzenlemelere tabi tutulur ve bu sınırlamalar, çok hafif tavsiye niteliğindeki düzenlemelerden (örneğin, televizyonda sigara reklamı veya müstehcenlik olmaması), totaliter toplumlardaki gibi sansürün geniş̧ kapsamlı biçimlerine kadar çeşitlilik arz eder.

Postmodern Söylem ve Postmodern Medya

Postmodernlik sıklıkla modernliği takip eden dönemi betimlemek için kullanılır. Modernlik, “aklı” toplumsal ilerlemenin kaynağı olarak görür. Modern düşünceye göre akıl toplumu yeniden yapılandırmak için ihtiyaç duyulan teorik ve pratik normları içerir. Fransız ve Amerikan devrimleri bu kabul üzerinde yükselir. Modern dünya üretim, tüketim yeni teknoloji, yeni ulaşım araçları, endüstriyel ve sömürgeci bir dünya dinamikleriyle anılır. Modernleşme bireyselleşme, sekülerleşme, endüstrileşme, kültürel farklılaşma, metalaşma, kentleşme, bürokratikleşme ve rasyonelleşme süreçleriyle kendisini inşa eder. Postmodern söylem aynı zamanda modernliğin baskıcı karakterini ve toplumsal normlara yüklenen kesinlik anlamını eleştirerek kendisini modernliğin eleştirisi üzerinde inşa etme yoluna gitti.

Modernizmin sosyolojik söyleminde temel sesler Marx, Weber, Durkheim, Simmel, Freud, Frankfurt Okulu ve yakın zamanlarda Parson, Bell, Giddens ve Habermas’tır. Foucault, Lyotard ve Baudrillard’ın konuyla ilgili yazıları da vardır (Hollinger, 2005).

Postmodern medya 19. yüzyılın sonlarında meydana gelen geleneksel modernizm hareketini reddeder; temel olarak insan hayatının ütopik ideal vizyonları tarafından yönlendirilir. Postmodern medya, farklı bir tür karışımı oluşturmak için diğer medyadan çeşitli 'enkazları' benimser, tamamen yeni bir metin oluşturmak için alternatifler sunar. Postmodern medya, genellikle doğayı ve gerçekliği kopyalayan geleneksel sanat fikirlerini reddeder ve buna  meydan okuyarak yeni alternatifler sunar. Bu nedenle, tamamen yeni bir gerçeklik simülasyonu olarak tanımlanabilir.

Prof. Dr. Süleyman Doğan